Velde Planadvies

Welstand en de monumenten- of adviescommissie

Bij een monumentenaanvraag adviseert een gemeentelijke adviescommissie. Wat deze commissie doet, en hoe dit verschilt van de oude welstandscommissie.

14 augustus 20264 min lezenLaatst inhoudelijk gecontroleerd op 13 augustus 2026
Direct antwoord

Elke gemeente met rijksmonumenten moet een gemeentelijke adviescommissie hebben, die verplicht adviseert bij elke aanvraag voor een omgevingsvergunning voor een rijksmonumentenactiviteit. Deze commissie verving bij de invoering van de Omgevingswet de aparte welstands- en monumentencommissie: er is nu één, bredere adviescommissie, met in elk geval enkele leden die deskundig zijn op het gebied van monumentenzorg, cultuurhistorie, restauratie en stedenbouw.

  • Eén gemeentelijke adviescommissie in plaats van de vroegere aparte welstands- en monumentencommissie.
  • Wettelijk verplichte taak: adviseren over aanvragen voor een rijksmonumentenactiviteit.
  • De commissie kan daarnaast ook adviseren over gemeentelijke monumenten en welstand, afhankelijk van de gemeentelijke verordening.
  • Bij ingrijpende plannen voor een rijksmonument adviseren zowel de gemeentelijke commissie als de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

H1: Welstand en de monumenten- of adviescommissie

Bij vrijwel elke ingreep aan een monument komt een adviescommissie kijken — een verplichte stap die sinds de Omgevingswet anders is ingericht dan voorheen.

Van monumentencommissie naar gemeentelijke adviescommissie

Vóór de Omgevingswet kenden gemeenten vaak een aparte welstandscommissie en een aparte monumentencommissie. Sinds de invoering van de Omgevingswet zijn deze taken en bevoegdheden van rechtswege vervallen, en moet elke gemeente een nieuwe, gemeentelijke adviescommissie instellen. Deze ene commissie kan zowel welstand als monumentenzorg behandelen, afhankelijk van hoe de gemeente dit heeft ingericht.

De wettelijk verplichte taak

De gemeentelijke adviescommissie heeft in elk geval tot wettelijke taak om te adviseren over aanvragen voor een omgevingsvergunning voor een rijksmonumentenactiviteit met betrekking tot een gebouwd of aangelegd rijksmonument. Elke gemeente met dergelijke rijksmonumenten op haar grondgebied moet dus een commissie met deze taak hebben.

Vereiste deskundigheid

De gemeente is verantwoordelijk voor voldoende deskundigheid in de commissie: ten minste op het gebied van cultuurhistorie, bouw- en architectuurhistorie, restauratie, landschap en stedenbouw. Deze deskundige leden moeten in elk geval betrokken zijn bij de advisering over een rijksmonumentenactiviteit.

Ruimte voor gemeentelijke invulling

Gemeenten zijn vrij om, naast de verplichte taak, de commissie ook te laten adviseren over gemeentelijke monumenten, welstand, of bredere ruimtelijke kwaliteit. Dit wordt vastgelegd in een gemeentelijke verordening op de adviescommissie.

Twee adviseurs bij een rijksmonument

Bij ingrijpende plannen voor een rijksmonument heeft de gemeente doorgaans twee gelijkwaardige adviseurs: de eigen gemeentelijke adviescommissie én de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), die in specifieke gevallen verplicht om advies wordt gevraagd.

In de praktijk

Bij een monumentenaanvraag houden wij rekening met de adviesprocedure van uw gemeente, en bereiden wij de onderbouwing zo voor dat deze aansluit op wat de adviescommissie nodig heeft om tot een oordeel te komen.

Leg uw plan aan ons voor

Overweegt u een ingreep aan uw monument en wilt u weten welke adviesprocedure van toepassing is? Leg uw plan aan ons voor.

FAQ

Moet elke gemeente een monumentencommissie hebben? De aparte monumentencommissie bestaat niet meer als zodanig; elke gemeente met rijksmonumenten moet een gemeentelijke adviescommissie hebben die in elk geval over rijksmonumentenactiviteiten adviseert.

Voorwaarden

de gemeente moet zorgen dat de vereiste deskundigheid in de commissie aanwezig is.

Uitzonderingen

kleine, reguliere plannen worden vaak onder mandaat door een individuele adviseur beoordeeld in plaats van in een volledige commissievergadering.

Wettelijke referenties

  • Ow art. 17.9
  • Omgevingsbesluit art. 4.32 onder b

Veelgestelde vragen

Moet elke gemeente een monumentencommissie hebben?
De aparte monumentencommissie bestaat niet meer als zodanig; elke gemeente met rijksmonumenten moet een gemeentelijke adviescommissie hebben die in elk geval over rijksmonumentenactiviteiten adviseert.

Officiële bronnen

Uw bouwplan

Wilt u weten wat dit betekent voor uw bouwplan?

Vraag vrijblijvend een prijsopgave aan of neem persoonlijk contact met ons op.

Gerelateerd

Meer artikelen die u wellicht interesseren