Velde Planadvies

Gemeentelijke regels over vergunningvrij bouwen

De landelijke vergunningvrije lijst kan een gemeente niet beperken, maar de bruidsschatregels voor bijbehorende bouwwerken kan zij wel aanpassen. Uitleg.

14 september 20262 min lezenLaatst inhoudelijk gecontroleerd op 10 augustus 2026
Direct antwoord

De landelijke technische vergunningvrije lijst (Bbl art. 2.29) kan een gemeente niet beperken. De ruimtelijke vergunningvrije regels voor bijbehorende bouwwerken komen wel uit de bruidsschat, het tijdelijke deel van het omgevingsplan, en die regels mag een gemeente handhaven, aanpassen of laten vervallen. Controleer daarom altijd het actuele omgevingsplan van uw gemeente, ook als dit artikel de bruidsschatregels als uitgangspunt neemt.

  • Onderscheid tussen de landelijke technische lijst (niet aanpasbaar door gemeenten) en de ruimtelijke bruidsschatregels (wel aanpasbaar).
  • Bruidsschat is tijdelijk: gemeenten moeten uiterlijk eind 2031 een eigen omgevingsplan hebben.
  • Bouwen op de erfgrens zelf is geen automatische trigger voor vergunningplicht, maar gemeenten kunnen daar eigen regels over hebben opgenomen.

Kan uw gemeente de regels voor vergunningvrij bouwen verzwaren of juist versoepelen? Het antwoord hangt af van welk deel van de regeling het gaat.

Het landelijke deel: niet aanpasbaar

Het Bbl wijst een aantal technische bouwactiviteiten landelijk aan als vergunningvrij. Dit is rijksregelgeving; een gemeente kan deze technische vrijstelling niet beperken of uitbreiden.

Het ruimtelijke deel: de bruidsschat, wél aanpasbaar

De ruimtelijke vergunningvrije regels voor bijbehorende bouwwerken — de maatvoering, de ligging in het achtererfgebied, de hoogte-eisen — komen uit de bruidsschat: het tijdelijke deel van het omgevingsplan dat elke gemeente bij de invoering van de Omgevingswet automatisch heeft gekregen. Dit is geen vaste, landelijke regel, maar een uitgangspositie die de gemeente mag handhaven, aanpassen of laten vervallen.

Waarom dit tijdelijk is

Gemeenten moeten hun omgevingsplan uiterlijk eind 2031 hebben omgezet naar een eigen, definitief omgevingsplan. Tot die tijd gelden de bruidsschatregels, tenzij uw gemeente ze al eerder heeft vervangen door eigen regels. Dit artikel — en de rest van deze kennisbank — beschrijft de bruidsschatregels als uitgangspunt, met steeds het voorbehoud dat uw gemeente inmiddels andere regels kan hanteren.

Bouwen op de erfgrens: geen automatische trigger

Los van de bruidsschat geldt: het enkele feit dat u op de erfgrens bouwt, maakt een bouwwerk niet automatisch vergunningplichtig. Wel kan uw gemeente in het omgevingsplan specifieke regels hebben opgenomen over bouwen op of nabij de erfgrens — die regels gelden dan naast de algemene bruidsschatregels.

Hoe controleert u wat voor uw gemeente geldt?

Via Regels op de kaart in het Omgevingsloket ziet u of uw gemeente nog de bruidsschat volgt, of al een eigen omgevingsplan heeft vastgesteld voor uw locatie.

Laat de regels voor uw bouwplan beoordelen

Wilt u zeker weten welke regels voor uw gemeente actueel gelden? Laat de regels voor uw bouwplan beoordelen.

Voorwaarden

controleer via Regels op de kaart of uw gemeente al is overgestapt op eigen regels.

Uitzonderingen

geen — dit ís de kernregel van het overgangsrecht.

Wettelijke referenties

  • Ow art. 22.1, 22.4, 22.5
  • Stb. 2023, 267
  • IPLO
  • Bbl art. 2.29

Veelgestelde vragen

Kan mijn gemeente vergunningvrij bouwen helemaal onmogelijk maken?
Voor het technische deel niet — dat is landelijk vastgelegd. Voor het ruimtelijke deel kan een gemeente de bruidsschatregels wel aanscherpen als zij is overgestapt op een eigen omgevingsplan.

Officiële bronnen

Uw bouwplan

Wilt u weten wat dit betekent voor uw bouwplan?

Vraag vrijblijvend een prijsopgave aan of neem persoonlijk contact met ons op.

Gerelateerd

Meer artikelen die u wellicht interesseren