Vergunningvrij bouwen bestaat onder de Omgevingswet in twee smaken: technisch vergunningvrij (Besluit bouwwerken leefomgeving) en ruimtelijk vergunningvrij (omgevingsplan). Uw plan is pas volledig vergunningvrij als het op beide sporen vrij is. En ook dan geldt: vergunningvrij is niet regelvrij — de technische eisen van het Bbl blijven onverkort gelden.
Spoor 1 — technisch vergunningvrij
Artikel 2.27 Bbl benoemt de technisch vergunningvrije gevallen. Daaronder vallen onder meer dakkapellen, dakramen en zonnepanelen die aan de gestelde eisen voldoen. Valt uw bouwwerk daar niet onder, dan is het de vraag of het onder artikel 2.25 Bbl valt (vergunningplichtig) of onder gevolgklasse 1 (bouwmelding en gereedmelding). Gevolgklasse 1 geldt uitsluitend bij nieuwbouw; bouwactiviteiten die verbouwen betreffen vallen er niet onder (Bbl art. 2.17 lid 4).
Spoor 2 — ruimtelijk vergunningvrij
Hier gelden twee categorieën die vaak door elkaar worden gehaald.
a. De landelijke lijst (Bbl artikel 2.29). Dit zijn omgevingsplanactiviteiten die de gemeente niet vergunningplichtig mag maken. Voorbeelden uit die lijst:
- gewoon onderhoud, zolang detaillering, profilering en vormgeving niet wijzigen;
- een dakkapel aan het achterdakvlak of een niet naar openbaar toegankelijk gebied gekeerd zijdakvlak, binnen de gestelde maten;
- zonnepanelen en zonnecollectoren, mits binnen het dakvlak en met dezelfde hellingshoek als het dak;
- kozijnen, gevelpanelen, isolatieplaten of stucwerk in de achtergevel of een niet naar openbaar toegankelijk gebied gekeerde zijgevel;
- een erf- of perceelafscheiding tot 1 meter hoog;
- tuinmeubilair tot 2,5 meter en particuliere speeltoestellen tot 2,5 meter.
b. Bijbehorende bouwwerken via de bruidsschat. Aanbouwen, uitbouwen, bijgebouwen, schuren, garages en carports staan niet in die landelijke lijst. Die zijn ruimtelijk vergunningvrij op grond van de bruidsschat in het omgevingsplan (artikel 22.27 en 22.36). De basisvoorwaarden daarvan zijn: op de grond staand, gelegen in het achtererfgebied, op meer dan 1 meter vanaf openbaar toegankelijk gebied, niet hoger dan 5 meter, geen verblijfsgebied op de tweede bouwlaag of hoger, en geen dakterras, balkon of andere niet op de grond gelegen buitenruimte. Daarnaast gelden regels voor oppervlakte, hoogte en gebruik.
Belangrijk voorbehoud: de bruidsschat is onderdeel van het omgevingsplan. Uw gemeente kan deze regels inmiddels hebben vervangen door eigen regels. Controleer daarom altijd het actuele omgevingsplan van uw perceel.
Wat blijft er gelden als u vergunningvrij bouwt?
- Alle technische eisen van het Bbl: constructieve veiligheid, brandveiligheid, gezondheid, energiezuinigheid.
- Het burenrecht en het privaatrecht (erfgrens, uitzicht, overhangende delen).
- Regels van waterschap, provincie of leidingbeheerder, als die van toepassing zijn.
Monumenten en beschermde gebieden
In, aan of op een monument geldt van de vergunningvrije gevallen alleen onderdeel a van artikel 2.29 (gewoon onderhoud). Bij een monument in de omgeving geldt een beperkte lijst. In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht blijven de vergunningvrije gevallen beperkt tot onder meer inpandige wijzigingen en de achterzijde die niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd (artikel 2.30 Bbl).
Checklist
- Valt het bouwwerk onder artikel 2.27 Bbl? (technisch spoor)
- Zo nee: gaat het om nieuwbouw in gevolgklasse 1, met een bouwmelding? Bij verbouwen geldt gevolgklasse 1 niet (Bbl art. 2.17 lid 4).
- Staat het bouwwerk in de landelijke lijst van artikel 2.29 Bbl? (ruimtelijk spoor)
- Zo nee: voldoet het aan de bruidsschatregels voor bijbehorende bouwwerken in het actuele omgevingsplan?
- Is er sprake van een monument of beschermd gezicht?
- Voldoet het ontwerp aan de blijvende technische eisen?
Praktisch aandachtspunt
Vergunningvrij betekent niet dat er geen stukken nodig zijn. Om aan te tonen dat het bouwwerk aan het Bbl voldoet — en om een aannemer te laten bouwen wat u voor ogen heeft — zijn tekeningen en waar de draagconstructie wordt geraakt een berekening in de praktijk nog steeds nodig. Bij schade, verkoop of handhaving is dat het eerste waarnaar wordt gevraagd.
Laat uw bouwplan vooraf beoordelen
Vergunningvrij bouwen vraagt om twee losse toetsen én om de regels die nu voor uw perceel gelden. Wij lopen beide sporen na en geven aan wat u kunt bouwen, en met welke stukken. Leg uw plan aan ons voor.