Een plan dat niet binnen het omgevingsplan past, is niet automatisch onmogelijk. De Omgevingswet kent daarvoor de buitenplanse omgevingsplanactiviteit, kortweg BOPA: een omgevingsvergunning voor een activiteit die in strijd is met het omgevingsplan.
Wanneer is een BOPA aan de orde?
Eerst toetst u binnenplans: staat de activiteit het omgevingsplan toe, eventueel met een vergunning die op grond van dat plan kan worden verleend? Zo ja, dan volgt u die route. Pas als het plan strijdig is — bijvoorbeeld een woning buiten het bouwvlak, een hogere goot, een tweede woning of een ander gebruik — komt de BOPA in beeld.
Waarop wordt getoetst?
De maatstaf is helder en tegelijk breed: een BOPA-vergunning wordt alleen verleend met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (Bkl art. 8.0a lid 2). Dat is een inhoudelijke belangenafweging, geen afvinklijst. In de praktijk gaat het onder meer over:
- de ruimtelijke inpassing en het effect op het straat- of landschapsbeeld;
- gevolgen voor buren: privacy, bezonning, uitzicht, geluid;
- verkeer, parkeren en ontsluiting;
- milieu- en omgevingsaspecten zoals geluid, geur, bodem, water en natuur;
- gezondheid en veiligheid.
Daarnaast werken bij een BOPA die niet van provinciaal of nationaal belang is de instructieregels van hoofdstuk 5 Bkl en instructies over omgevingsplannen door. De vergunning wordt geweigerd als het plan zou leiden tot een situatie die daarmee in strijd is, als het gaat om een voorbeschermingsregel, of als een provinciaal of rijksprojectbesluit wordt belemmerd (Bkl art. 8.0b).
De rol van de gemeenteraad
De gemeenteraad kan gevallen aanwijzen waarin hij verplicht adviseur is bij een BOPA (Omgevingswet art. 16.15a onder b). In die gevallen is het advies van de raad bindend voor het college. Dat maakt het politieke draagvlak voor uw plan een reëel onderdeel van het traject.
Participatie
Bij de aanvraag moet u gegevens verstrekken over participatie van en overleg met derden (Omgevingswet art. 16.55 lid 6). De gemeenteraad kan bovendien gevallen aanwijzen waarin participatie verplicht is vóórdat een BOPA-aanvraag kan worden ingediend (lid 7). Vroeg contact met omwonenden is bij afwijkende plannen dus niet alleen verstandig, maar soms voorschrift.
Locatievoorbehoud. De ruimtelijke regels hieronder zijn de regels van de bruidsschat: het tijdelijke deel van het omgevingsplan dat elke gemeente bij de invoering van de Omgevingswet automatisch heeft gekregen. Gemeenten mogen die regels handhaven, aanpassen of laten vervallen en moeten hun omgevingsplan uiterlijk eind 2031 hebben omgezet. Controleer daarom altijd het actuele omgevingsplan voor uw perceel via het Omgevingsloket.
Procedure en termijnen
Standaard geldt de reguliere procedure: beslissen binnen acht weken na ontvangst van de aanvraag, eenmaal te verlengen met ten hoogste zes weken (Omgevingswet art. 16.64). Er ontstaat géén vergunning van rechtswege bij overschrijding (art. 16.64 lid 4).
Het bevoegd gezag kan de uitgebreide procedure van afdeling 3.4 Awb van toepassing verklaren op een BOPA met aanzienlijke gevolgen voor de fysieke leefomgeving waartegen naar verwachting verschillende belanghebbenden bedenkingen hebben; de aanvrager krijgt dan eerst gelegenheid een zienswijze te geven (art. 16.65 lid 4 en 5). Bij die procedure geldt een ontwerpbesluit binnen zes maanden (art. 3:18 Awb).
Zo bereidt u een BOPA voor
- Breng in kaart waaróp uw plan strijdig is; hoe specifieker, hoe gerichter de onderbouwing.
- Onderbouw de afweging: waarom is dit op deze locatie evenwichtig?
- Ga in gesprek met de omgeving en leg dat vast.
- Vraag vooroverleg aan bij de gemeente en check of de raad adviesrecht heeft.
- Zorg voor complete stukken; een onvolledige aanvraag leidt tot opschorting van de termijn.
Eerst onderzoeken, dan pas kiezen
Een buitenplanse route is bewerkelijk en de uitkomst staat vooraf niet vast. Laat daarom eerst onderzoeken of aanpassing van het ontwerp of een binnenplanse route haalbaar is; pas als dat niet werkt, is een BOPA aan de orde. Wij verzorgen dat vooronderzoek en het bijbehorende tekenwerk. Voor juridische bijstand in een procedure verwijzen wij u naar een gespecialiseerde adviseur. Leg uw plan aan ons voor.